Frsluflokkur: Viskipti og fjrml

Nova tekur Smann

"Pabbi, g arf a skipta yfir NOVA".

"Af hverju?"

"Af v vinir mnir eru me NOVA, og g hef ekki efni a hringja ".

"etta hltur a vera einhver misskilningur".

g fer af sta og kki mli. a kostar 28 kr mntan a hringja fr "Smanum" NOVA smnotanda, en ekkert ef ert sjlf(ur) me NOVA sma. 28 kr er drara en a hringja til Hawaii (a kostar 19,90 kr mntan, fjarlg 9.955 klmetrar).

Hann er n "kominn til NOVA". Allir vinir hans eru me NOVA svo etta var "no-brainer" fyrir hann. Vi urfum nna a borga fyrir a hringja hann, en a er ekki teki af vasapeningunum hans svo etta er g bissness kvrun hj honum.

g veit ekki hvort sminn ltur etta kosta svona miki til a refsa eim sem reyna a hafa samskipti vi NOVA en n hafa vopnin snist hndunum eim.

g talai fyrst vi jnustuver smans og svo vi afgreislumann verslun smans. Ftt var um svr. Einn sagi :"g vona a vi finnum betri lausn en etta Frelsi", hinn sagi: "Getur hann ekki veri me tvo sma?"

a er tmaspursml ar til g og konan skiptum lka v a kostar ekkert fyrir okkur a hringja hvort anna, eir sem reyna a hringja okkur bera allan kostnainn.

Ef hann vri fram Frelsi en borgai 2000 kr. aukalega mnui m hann velja og hringja hmark sex vini sna takmarka og h kerfi, en bara 60 mntur hmark mnui. Ef hann hringir minna en 60 mntur fst 2000 krnurnar vntanlega ekki endurgreiddar. Svona verskrr eru ekki til a auka yfirsn og auvelda versamanbur.

etta minnir mig egar VISA hlt innrei sna slandi. Kaupmaurinn arf a borga fyrir VISA og veltir eim kostnai vruna, enginn bur stagreisluafsltt. ert v binn a borga fyrir VISA hvort sem notar a ea ekki. Eins gott a nota VISA...

Eru etta endalok Smans? Stay tuned...


Land hinna dauu

Hr Frakklandi er kreppan ekki miki rdd af venjulegu flki, hn er fyrst og fremst hausverkur banka og fjrfesta essu stigi.

Flk mnum vinnusta er a ra hva a tlar a gera nstu helgi, skipuleggja heimbo og hjlakeppnir og sinna fstum lium eins og venjulega.

Mr snist staan slandi vera talsvert lk.

07ndtjf.jpg


Vinur minn lpaist eitt sinn til ess a skrifa upp vxil fyrir samstarfskonu sna egar hann var enn svo blautur bak vi eyrun a hann vissi ekki hva a ddi a vera bekingur. Konan borgai ekki og skuldin fll flaga minn sem blvai sjlfum sr fyrir aulahtt fjrmlum.

Vinur minn var samt ekki jafn mikill auli og Dav sem einkavddi bankana og geri mig og ig byrg fyrir v a eim yri bjarga ef eir fru hausinn tt eir stunduu ekki lengur venjulegan bankarekstur heldur httufjrfestingar.

Ea var almenningur aularnir? g hafi sjlfur ekki gert mr grein fyrir v a hann hefi gert jina byrga fyrir hinum strkostlega httusmu fjrfestingum sem trsarvkingarnir rust . Mr finnst trlegt eftir a umra um etta hafi aldrei komist upp yfirbori. eir sem gagnrndu trsina voru bara fundssjkir og pk, mli dautt. g hafi gefi mr a eir vru a leika sr a annara f, ekki mnu. Var mli aldrei rtt v fjlmilarnir voru allir eigu eirra smu sem lku fjrhttuspilin bnkunum og Group etta og hitt?

Ef jin er byrg fyrir spilafkn bankanna langar mig a f fram svart hvtu hvernig a gat gerst. g hefi aldrei samykkt a gerast bekingur fyrir essari trs. g ttast bara a s rannskn fari ekki fram v of margir valdamiklir menn eru tengdir mlinu, arir en Dav.

Lklega tti erlendur dmstll a rtta yfir eim sem strfuu vi Selabankann. a er ekki tiloka a erlendir ailar sem neyast til a rtta slandi hjlparhnd geri krfu a eir sem stjrnuu essari helfr fjrmlum veri leiddir fyrir aljarrtt og mli skoa kjlinn.


sland geldur fyrir hf fjrmlum

sari hluta rsins 2007 versnai standi hsnislnum Bandarkjamarkai. Blaagreinar fru a birtast um a sland vri sem "kanarfuglinn kolanmunni". Sett var fram s kenning a slmt stand slandi vri vsun versnandi horfur hj rum lndum.

Eftir etta hefur standi slandi hrversna. Framleisuvsitalan hefur lkka um 4% fyrsta rsfjrungi rsins 2008. Hlutabrfamarkaurinn og gengi krnunnar hafa falli um rijung (skrifa Jl 2008).

Skuldir jarbsins eru t r kortinu aljlegan mlikvara. Viskiptajfnuur var neikvur um 25% af jarframleislu ri 2006 og 17% ri 2007. Skuldir jarbsins voru fimmtnfaldar eigur selabanka landsins ea 200 prsent af jarframleislu. Langtmaskuldir jarbsins bta svo vi 350 prsentum af jarframleislu. Bankaeignir voru ornar tfld jarframleisla lok rsins 2007. etta jafnvgi kemur til vegna innkaupa slenskra fyrirtkja Bretlandi, Danmrku og annars staar.

Hvernir getur svona ltill stubbur valdi svona miklu? Svari er a finna fyrir ri 2000 egar flestir bankar voru enn reknir eins og deildir rkisstjrninni. Raunvextir voru lgir og jafnvel neikvir stundum.

Til a bregast vi eftirspurn eftir lnsf breyttust bankarnir pltiskar stofnanir sem lnuu aeins eim sem voru ninni. hagri sem af essu hlaust kom fram sem skuldasfnun erlendis og lengstu vinnuvikur vestur-Evrpu. rtt fyrir allt var niurstaan s a sland var rkt mia vi hfatlu.

Bankarnir voru einkavddir ri 2000 me fljtfrum og pltskum htti. Eignarhald bnkunum fr til manna me nin sambnd haldsflokkunum sem hfu lti vit bankarekstri. Selabankinn og fjrmlaruneyti voru rekin af flki sem vildi eins ltil afskipti og hgt var.

Bankarnir breyttust fljtt r venjulegum bnkum fjrfestingabanka. Hvorki eir n runeytin ea selabankinn geru greinarmun eirri byrg og tryggingu sem fylgir venjulegum bankarekstri annars vegar og hins vegar httustarfseminni sem fylgir fjrfestingabankarekstri. a a rki og ar me egnarnir skyldu byrgjast rekstur fjrfestingabankahlutans geri eim kleift a taka mjg httusamar kvaranir bi heima og erlendis. eir rku starfsemina me erlendum lnum sta ess a byggja innlnum viskiptavina.

Selabankinn batt viljandi hendur snar og kva a reyna aeins a stjrna me kvrun vaxta. Hann neitai sr um a kvara bindiskyldu eirri forsendu a bankarnir vildu a ekki, og hann reyndi heldur ekki a tala um fyrir bnkunum siferislegum grundvelli. Tilraunir selabankans til a hefta verblguna me v a hkka vexti (upp 15% 2008) hfu au hrif a enn meira erlent fjrmagn sogaist til landsins og hrif vaxtahkkana uru v engin. Krnan hkkai veri rtt fyrir gfurlegar erlendar skuldir.

Vegna styrks krnunnar fyrstu rum aldarinnar fru slensk heimili og fyrirtki a taka ln eins og enginn vri morgundagurinn. N er svo komi a skuldir slendinga eru miklu hrri en mguleikar selabankans til a gangast byrgir og arir bankar Skandinavu hugleia a astoa selabankann tt ekki vri nema til a koma veg fyrir a hrun slands smiti t fr sr.

etta gfurlega hrun sem n sr sta er tkoma hfs sem byggist upp umhverfi ltils sem einskis eftirlits, sem var ekki til staar vegna fljtfrnislegrar einkavingar. N er rkisstjrn slands mjg alvarlegum vandrum. Sgusagnir herma a nst strsti stjrnmlaflokkurinn, ssaldemkratar, sem komst til valda ma 2007 fyrsta sinn fjrtn r muni slta samstarfi vi strsta flokkinn, hinn haldssinnaa sjlfstisflokk og koma af sta njum kosningum.

Skoanakannanir gefa til kynna a sjlfstisflokkurinn muni tapa mjg miklu fylgi og ssaldemkratar sem hafa bei minni hnekk mannori vegna fjrmlahneykslisins gtu fengi ngt fylgi til a mynda nja rkisstjrn me rum flokkum.

etta gti ori byrjunin vel eginni stefnubreytingu slenskum stjrnmlum tt a norrnu samflagi ar sem samflagi stjrnast ekki af duttlungum fjrmlamanna og skuldir eru teknar fstum tkum.

tt r grein sem kom Financial Times jl 2008. Hfundurinn, Robert Wade er prfessor hagfri vi London School of Economics.

eir sem einkavinavddu bankana og veittu eim svo ekki nausynlegt ahald en svfu verinum mean eir fru fjrhttuspil me fjregg jarinnar munu ekki lta af vldum af sjlfsdum tt a eina sem haldi eim uppi nna s drambssvipurinn og jakkaftin. Hvenr mun doinn breytast reii?


Haukur horni

Fyrsta vinnan mn Bandarkjunum eftir a nmi lauk var hj hugbnaarfyrirtki sem var ann mund a skr hlutabrfin sn NASDAQ. g var svo blautur bak vi eyrun a g vissi varla hva hlutabrf voru ea hva "IPO" (Initial Public Offering) ddi.

Maurinn sem ri mig til starfa kom til mn fyrstu vikunni og sagi " ttir a kaupa hlutabrf, llum starfsmnnum bjast au og au munu hkka miki strax og vi frum almennan marka". g sagist ekki eiga krnu me gati enda nkominn r nmi og vri ekki leiinni a fjrfesta. Hann sagi "etta er ruggur dll, g skal lna r fyrir kaupunum!" g spuri hann af hverju og hann sagist vilja gera vel vi sna undirmenn.

g var nbyrjaur og treysti honum varla. g fr heim og sagi konunni fr essu, g vri kominn "The firm" og a tti a fara a neya mig til a kaupa hlutabrf nja vinnustanum. A endingu leyfi g yfirmanninum a lna mr peninga fyrir hlutabrfum. Tveim vikum sar var fyrirtki komi marka, g seldi hlutabrfin, endurgreiddi yfirmanninum lni og grddi rmlega rslaun leiinni. Hann hafi rtt fyrir sr. Ekki slmt fyrir riggja vikna vinnu!

evran


g minnist hans oft v hann kom okkur aldeilis vel af sta hsniskaupunum me essu gverki, en svo hugsa g lka oft hversu gott a er a hafa vini vinahpnum sem geta bent manni svona "sure thing". g velti stundum fyrir mr hvernig kaupin ganga eyrinni hr slandi, hversu margir hafa fengi svona gar bendingar fr vinum snum bnkum og fyrirtkjum. Ef bendingin er gullslegin arf maur ekki einu sinni a vera eignamaur v maur getur fengi ln t bendinguna ef hn er ngu g.

arna gildir a ekking er mttur. Svona m gera vinum snum greia, hvort sem til stendur a hkka ea lkka ver hlutabrfum, ea jafnvel gengi krnunnar. Hverjir hafa essi vld fjrmlamarkainum slandi og hverjum hygla eir? egar eir lta vini sna hafa peninga me essum beina htti, er a kostna venjulegs flks? Er hgt a koma veg fyrir etta litlum markai ar sem allir ekkja alla? g veit a ekki.


Kifaru og Seglagerin

g hef agang a forlta tjaldi sem er hanna me indjnatjld a fyrirmynd og rmar auveldlega tu manns en pakkast samt jafn lti og dnpoki. g mli me essu tjaldi, framleiandinn er Colorado Bandarkjunum og heitir Kifaru (http://www.kifaru.net).

p6280019.jpg

Eftir veurtk kom rifa toppinn tjaldinu svo g hringdi framleiandann. Konan smanum skoai mynd af tjaldinu sem g hafi sent tlvupsti og sagi a essi tjalddkur hefi veri notaur vi framleisluna fyrir tta rum. Hn hafi svo samband aftur og sagist hafa fundi gamla dkinn inn lager og gra efni sem er nota vi reykhfsopi.

p6280017_628858.jpg

Hn sagist tla a senda mr bi efnin psti mr a kostnaarlausu og hn geri a. Vi ttum huggulegt spjall smanum og g sendi henni fleiri ljsmyndir fr kajakferum me tjaldi akkarskyni.

Nst fr g Seglagerina ti rfirisey og sndi eim rifuna og spuri hvort eir gtu gert vi hana me efninu sem g hafi meferis fr Kifaru. Konan afgreislunni sagi a vigerin myndi kosta a minnsta kosti 10 sund krnur en annars vri mgulegt a gefa vermat fyrirfram.

g afakkai og spuri hvort hn gti selt mr nylonr svo g gti sauma tjaldi sjlfur? Hn sagi nei, au ttu bara str kefli fyrir saumavlarnar. g spuri hvort hn gti gefi mr 1-2 metra og svari var "Nei".

Nst spuri g hvort hn tti lm svo g gti lmt efni sinn sta ur en g saumai a? Hn sndi mr tbu og sagi a hn kostai 1.500 krnur. ar me akkai g fyrir og kvaddi.

etta sama tjaldlm fann g 66Norur fyrir 600 krnur.

lim.jpg

Nylon bandi hirti g af flugdrekakefli og svo saumai g tjaldi sjlfur ti ga verinu og var snggur a.

p7190027.jpg

etta eru lkar sgur, af viskiptum mnum vi konurnar hj hinu amerska Kifaru fyrirtki og hj hinni slensku seglager.

Ein skring sem g hef essu framferi er a amerska fyrirtkinu fari saman vld og byrg. g hafi tilfinningunni a konunni sti alls ekki sama hvernig hn skildi vi mig. g yri a f lausn minna mla. g hef heyrt a Wal-mart megi starfsflk taka vldin eigin hendur til a knninn fari glaur t r binni. Samt vinna tugsundir hj Wal-mart. etta hltur v a fara eftir hugarfari fyrirtkinu en ekki str ess.

a getur veri a konan hj Seglagerinni s a framfylgja stefnu fyrirtkisins. Hennar markmi s a rukka alla sem koma um tu sund krnur a minnsta kosti, annars su eir eysla tma og ekki knnar sem er ess viri a eltast vi. g viri lka stefnu en g syng samt lof Kifaru og ekki Seglagerarinnar.


Prsentuleikur

Hr er sm keypis kennsla prsentureikningi.

Evran kostai 90 krnur um ramt en kostar n 126 krnur.

a eru margar leiir vi a segja etta prsentum. Ein er a segja a krnan hafi lkka um 28.6%:

(126-90) / 126 = 0.286

nnnur lei vi a segja etta er a hn haldi eftir 71.4% af upphaflegum kaupmtti snum:

90 / 126 = 0.714

rija leiin sem er kannski meira sjokkerandi er a segja a evran hafi hkka um 40% :

(126-90) / 90 = 0.40


Svo er hgt a sleppa prsentunum en taka dmi: slendingur sem var me 400 sund laun janar er me 285 sund laun nna ef hann tlar a eya laununum Evrpu.

400 * 90 / 126 = 285

Ef hann tlar a kaupa eitthva ar sem kostai 400 sund um ramt kostar a hann nna 560 sund:

400 * 126 / 90 = 560

Er ekki strfri skemmtileg? Smile

----

Illugi Gunnarsson sagi eftirfarandi vitali viskiptaklfi Frttablasins 23.jl:

Staan er erfi. [..] Vi munum ekki geta leyst ann vanda me v a stefna a upptku annars gjaldmiils, eli vandans er einfaldlega annig. g tel a reynt hafi veri a koma v inn hj jinni a til s einfld srsaukalaus lei t r vandrunum og veri allt himna lagi. a finnst mr vera mikill byrgarhlutur.


g er sammla v a nverandi vandi leysist ekki me upptku evrunnar. g held ekki a evrusinnar haldi a almennt. g hef vilja taka evruna upp ur en gri byrjai og g mun vilja a eftir a kreppan lur hj. Mig langar a segja hvers vegna:

grinu var krnan mjg sterk. slenskir bankar tku erlend ln og endurlnuu slendingum hrri vxtum af v eir hafa einokunarastu hr landi. Einokunin felst v a g get ekki veri me Visa kort fr erlendum banka og fengi launin mn greidd reikning ar. Ef vi hefum haft evru hefi flk veri viskiptum vi erlenda banka og fengi smu vexti og arir evrpubar. slensku bankarnir hefu ekki hagnast tpilega essum lnainnflutningi og vaxtamismun.

Ef slendingar komast venjuleg bankaviskipti hj erlendum bnkum myndi vertrygging lnum lka tilheyra liinni t. g f ekki vertrygg laun ea vruver, af hverju ttu bankarnir a f vertrygg ln? Vertryggingin er slm hugmynd v hver er hagur bankanna af v a astoa stjrnvld vi a halda verlaginu stugu ef ll eirra tln eru vertrygg?

Verslanir slandi nutu lka gs af sterku gengi krnunnar en ltu neytendur ekki njta gans. Kunningi minn sem flytur inn vrur og selur sagi mr a egar best lt hefi hann geta lagt 150% vruna ur en hann seldi hana. Han setti nstum v allan hagnainn af sterkri krnu eigin vasa mean viskiptavinir hldu fram a borga breytt ver. Hann hefi geta lkka vruver en hann langai meira einblishs og jeppa. Knnunum var sama um arrni, eir hfu ekkert verskyn.

Ef krnan hefi ekki veri, hefu neytendur geta bori saman ver evrum hr vi ver evrum Evrpu og fengi annig miklu betra verskyn. eir hefu lka geta panta vruna sjlfir fram hj slenskum kaupmnnum me ltilli fyrirhfn v tollurinn verur ekki s risavaxna hindrun sem hann er ef vi gngum bandalagi.

g hef blogga um a ur a land sem telur 300 sund slir tti ekki a reisa svona stra tollmra v fastakostnaur vi tollafgreislu er of hr. Hva myndi a kosta ef akureyringar stvuu hvern einasta bl sem keyri inn Akureyri og tollflokkuu allt sem honum er? a gera slendingar vi allan inn og tflutning fyrir etta litla samflag.

slendingar hafa opna landi fyrir erlendu vinnuafli og erlendu fjrmagni. Bankar, verslunarrekendur og verktakar hafa noti gs af v. a er kominn tmi til a venjulegt launaflk njti ess lka.

Andstingar segja a ef evran yri tekin upp yrftu slendingar fyrsta skipti a kynnast launalkkunum. Mr er nokk sama. Innkaupakarfan sem kostai 9 sund um ramtin kostar 16 sund nna. Er a ekki launalkkun?

Andstingar umru um evrpubandalagsaild segja a vi munum afsala okkur einhvers konar sjlfsti ef vi gngum bandalagi. g segi a vi hfum egar glata efnahagslegu sjlfsti, vi rum ekkert vi krnuna. Hva anna sjlfsti varar vitum vi ekki hva vi erum a tala um fyrr en virur vi bandalagi hefjast.

Vldin slandi n eru hj handfylli af rkustu einstaklingum landsins. a eru nokkrar fjlskyldur sem eiga hr verslanirnar, tryggingarflgin og bankana og forseta landins er boi otuferir til a kaupa trygg hans. Hvers konar valddreifing er a? Er ekki alveg eins gott a ganga evrpusambandi?


Gri sem aldrei var

egar gri st sem hst mtti lesa flestum blum a allir vru a vera rkir. etta var ranghugmynd sem mr fannst fstir fjlmilamenn setja t . Agengi almennings a lnsf var lagt a jfnu vi gri, tt kaupgeta hans vri raun a lkka.

g fann eigin skinni miju grinu a launin mn entust ekki eins og au geru. Um aldamtin gat g fengi mr hdegismat Kringlukrnni en g var farinn a lta Smasamloku duga egar gri var lofsungi hva mest. g hlt tmabili a g vri eitthva skrtinn og g vri ekki a fatta einhverja nja hagfri en hef svo komist a v a svo var ekki. v var lka haldi fram a tt bankarnir hgnuust vri enginn raun a tapa v kakan vri a stkka. a reyndist lka rangt.

Hva var a gerast? Af hverju fru peningarnir fr flki til bankanna? Af hverju hkkai allt tt enginn talai um verblgu? Hr er mn skring:

gamla daga prentai rki peninga egar a urfti a fjrmagna framkvmdir. Ef peningar eru prentair n ess a vermti landinu aukist heitir a "Verblga". Rki nja sela og getur fjrmagna brr og sjkrahs, en eir selar sem fyrir eru falla veri sem nemur nju selunum. Peningaprentunin er v sem samykktur skattur sem leggst harast sem eiga selabnka einhversstaar.

Verblgan var orin svo vinsl (srstaklega hj peningaeigendum) a yfirvld fundu nja lei til a auka hagsld n ess a urfa a nota ori "Verblga". Hn var a gefa bnkum leyfi til a prenta peninga stainn fyrir a rki geri a. N skyldi einkageirinn byggja brr og sjkrahs me bankalnum.

ur mttu bankar bara lna peninga sem eir ttu til. N mttu eir lna n ess a eir ttu innistu fyrir lninu v bankarnir geta skr vntanlega endurgreislu lna sem sna eign. S sem biur bankann um ln fr , eins og fyrir kraftaverk, innistu reikninginn n ess a ttekt hafi veri fr af rum reikningi innan bankans. Njir peningar vera annig til og bankinn hagnast um vexti af peningum sem hann tti ekki til a byrja me.

Heimildin til a prenta svona peninga heitir v saklausa nafni "Bindiskylda" slandi. Lg bindiskylda jafngildir leyfi til a prenta mikla peninga. Sj vsindavefnum um bindiskyldu hr: http://visindavefur.hi.is/svar.asp?id=841

etta er peningaprentun eins og egar verblgan var upp sitt besta en hn heitir bara ekki verblga nna. Ver laxveiileyfum og fnum mat hkkar nir mib og hsni refaldast veri en samt segja fjlmilar a verblgan s ltil sem engin. eir sem eiga egar hs og landareignir vera rkari papprnum mean launegar finna launaselana hjana hndunum sr af v eir f strri ln til a kaupa smu hsin og voru til fyrir.

Rki gaf bankamnnum leyfi til a prenta peninga. a gat aldrei staist a menn sem voru ekkert srstaklega miki faglrir, ttu ekki vermti svo sem landareignir og bjuggu ekki til nein reifanleg vermti me hndunum skyldu vera svona rkir svona hratt.

a m segja a blan hafi ori til vegna ess a almenningur hafi svo gott agengi a bankalnum, en g held a skringin a ofan svari v hvers vegna bankarnir hfu svona strar fjrupphir til a lna almenningi til a byrja me.

Kannski er ekkert srstakt a krnunni sem gjaldmili. Kannski urfum vi frekar a skoa hvort vi hfum flutt inn of miki af ntma bankamenningu? Vi ttum a reyna a skilja hva gerist hj fjrmlafyrirtkjum undanfrnum rum ur en vi gngum nst kjrklefana.

Hagfri virist eiga miki skylt vi heimsspeki. egar menn byrja a rna undirsturnar er ekkert augljst hva peningar eru raun og veru. Sj gta umru hr um fyrirbri "Fractional Reserve Banking"

http://www.tickerforum.org/cgi-ticker/akcs-www?post=16342


Hvers viri er krnan?

1,1% er ekki frttnmt. g er ekki fr v a g hafi sjlfur styrkst um 1% ntt en g er ekkert a bsna a vi vini og vandamenn.

Varandi gengi krnunni: hr er veri Evru fr upphafi (grafi er fr www.m5.is):

evran_579795.png

Myndin talar snu mli. Evran er svo fokdr a engin fordmi eru fyrir ru eins.

Geir Haarde sagi a krnan vri of lgt skr. a vri gaman a tra v en g hef ekki skili rkin fyrir fullyringunni. Er fullyringin bara barlmur, eins og egar einhver segist vera me of lg laun?

Vi trum frjlshyggju hr landi sast egar g vissi. Er a ekki markaurinn sem kveur veri krnunni? Af hverju er sjlfsagt a nja veri evrunni s frvik en ekki ntt og rtt ver sem endurspeglar afleiingar gjra okkar?


mbl.is Krnan styrkist um 1,1%
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Blalestir

"Miki svakalega vri gaman a f lestir til slands" hugsai g grkveldi enda frekar nkominn fr Evrpu. Svo fr g a hugsa hva a vri, sem gerir lestir eftirsknarverar.

Lestarteinar eru vegir sem vill svo til a eru r jrni, sbr. nfnin "Jernbane" og "Chemin de Fer". eir voru sniug lausn v hvernig hgt er a senda unga umfer yfir land. Lausnin er barn sns tma. Inbyltingin var a byrja og menn notuu jrn allt og svo var til ng af timbri. v ekki a leggja jrnveg yfir timburstoir?

Hugmyndin er svo gmul a gufuvlin kom til sgunnar eftir a jrnteinarnir voru fundnir upp. Gmmi hafi ekki veri fundi upp, hva uppblsin gmmdekk. Sprengihreyflar komu miklu seinna. Malbik og steyptir vegir voru ekki komnir til sgunnar heldur.

Af hverju tti j eins og sland sem hvorki tr n jrn a nota jrnbrautir? Vri ekki nr a nota steypu ea malbik og nota gmmdekkin sem vi ekkjum best? r v vi lgum ekki jrnbrautir inbyltingunni tekur v varla r essu.


Jrnbrautir hafa marga kosti en a abrautin s r jrni er ekki einn af eim:

  • Einn kumaur getur flutt mikinn farm v lestir geta ori langar. a er synd a sj fullorinn mann keyra einn einasta gm yfir langan veg. M ekki kenna flutningablum a elta sjlfkrafa hvern annan ea tengja saman me krkum?
  • Margir faregar komast milli tveggja staa neanjararlestum. ar eru a gngin sem eru kosturinn, ekki lestin eim.
  • unginn hverjum lestarvagni getur veri mjg mikill, 125 tonna vagnar eru ekki algengir. g er ekki viss um a etta s strvandaml hr landi.
  • Hgt er a nota rafmagn sta dselolu ea bensns til a knja lestarvagna v rafmagnslnur eru lagaryfir teinana. a er samt ekkert til fyrirstu a leggja rafmagnslnur yfir malbikuum vegum ef menn vilja keyra rafmagni, samanber strtisvagna sumum borgum Evrpu.
  • Tmi milli fangastaa er ltill vegna ess a jrnbrautalestir stoppa sjaldan og keyra hratt. arna er "kosturinn" vi lestirnar raun hva r nta veginn sem r keyra illa v lestarteinar standa nstum alltaf notair. 100 metra lng lest sem keyrir eftir 42 km spori milli Reykjavkur og Keflavkur ntir 2 prmill af sporinu. Er ekki drara a leggja venjulegan malbikaan veg en leyfa bara fum tvldum a keyra hratt honum?
  • a arf ekki a stra stefnunni jrnbrautalest, bara hraanum. Me v a setja sjlfstringu bla sem fylgja merkjum gtunni m losna vi a stra eim ef viljinn er fyrir hendi.

800px-DTTX_724681_20050529_IL_Rochelle

Mn niurstaa er a a mtti f flesta kosti vi jrnbrautir me v a leggja srstaka vegi fyrirbla sem stra sr sjlfir og fylgja hver rum. Rafmagnslna vri sett yfir veginn og srstakur kantur si um a stra blunum og koma veg fyrir a nnur umfer fri ar um, rtt eins og lestarteinareru eingngu fyrir lestir.

Einn kumaur gti teki a sr a keyra 30-40 bla lest og jafnvel mtti sleppa kumanninum eins og gert er nju neanjararlestinni Kaupmannahfn, en hn keyrir gmmhjlum mr vitanlega.

Svona tkni tti miklu frekar erindi til slands.

Ef kerfi yri ekki vinslt og yri lagt niur vru allavega til njir malbikair vegir sem hgt vri a nota undir venjulega umfer.

Svona blalestir hafa egar veri prfaar Kalifornu (Sj The Path Project og Vehicle Platooning.

platoon2

g er ekki a leggja til a vi eigum strax a malbika srstakan veg til Keflavkur, g er bara a benda a innflutningur jrnteinum og lestumtil slands s enn langsttari hugmynd. Vi urfum ekki essa gmlu inbyltingar lausn til landsins.

Mr finnst ekkert sennilegt a vi urfum a leggja flutningabla-akgrein hringinn um landi r v skipaflutningar hafa lagst niur. Hvort er langsttara, a hafa fullorna manneskju vinnu vi a keyra einn einasta gm kringum landi, ea tba nju akgreinina fyrir sjlfvirkan akstur?


Geturu lna mr 210 sund kall?

g hef aldrei geta skili essar stru tlur. a hjlpar mr samt a segja sem svo, a ef jin tlai a leggja saman pkki fyrir essum 63 milljrum sem vantar bori nna vru a 210 sund krnur hvern slending. nnur lei vi a horfa etta er a segja a etta su rmlega tu sund rslaun venjulegs manns (ekki fjrfestis).

john_hurt1

g hef heyrt svo oft a fjrfestingar su ekki alvru fyrr en r eru seldar skiptum fyrir peninga. g hef samt aldrei skili a almennilega. etta er enn a vefjast fyrir mr hvernig sumir geta mtt vinnuna alla vi og fengi borga essari smu mynt og er notu essum kaupum og slum.

Launin hj venjulegu flki vera svo raunveruleg vi hliina essum upphum. Hvernig getur maur vakna og drifi sig vinnuna egar nsti maur vi hliina grir tu rslaun einu augnabliki?

Eina svari sem g hef er, a maur verur a vinna a einhverju sem maur vill gera og lta peningana vera aukaatrii. Ef maur einblnir verur maur sturlaur.


mbl.is Forstjraskipti hj FL Group
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband